گزارشی از كتاب "خصائص الزینبی"
سید نورالدین جزایری یکی از پژوهشگران چیرهدست قرن چهارده هجری است که از مکتب بزرگان نجف از جمله سید ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی و فیروز آبادی و میرزا ابوالحسن مشکینی استفاده کرد. سید نورالدین در سیزده رجب1313 ه.ش در شوشتر متولد و در23 جمادی الاولی سال 1384 وفات یافت و در نجف اشرف به خاک سپرده شد، از وی آثار علمی فراوانی برجای مانده است كه «خصائص زینبیه» معروفترین آنهاست.
"خصائص زینبیه" برای اولین بار در سال 1341 ه. ش در نجف اشرف چاپ شد. بلافاصله مورد ترجمه قرار گرفته، به زبانهای رایج دنیا ترجمه شد. و اینک توسط انتشارات مسجد مقدس جمکران به همراه تحقیقی از آقای ناصر باقری بیدهندی منتشر شده است. محقق علاوه بر تحقیق متن کتاب و استخراج منابع و مدارک خصائص الزینبیه، کاستیهای عبارات نقل شده از کتب و منابع را برطرف کرده است.
ترجمه اشعار و عبارات و تهیه فهرست (آیات، روایات، اسامی معصومین، نامهای پیامبران و ...) نیز با کوششهای محقق گرد آمده است. محقق در پیشگفتار خود بر کتاب به حیات مؤلف، اساتید و مشایخ، آثار سید و معرفی کتاب خصایص میپردازد و آنگاه مینویسد: "الخصایص الزینبیه» آینه تمام نمای عشق زیاد سید به عمه بیهمتای خویش حضرت زینب علیها السلام است ... وقتی به متن آن مراجعه میکنیم، آن را مشحون از تحقیقات و تدقیقات غیر قابل توصیف و بیهمتا مییابیم. خدا میداند آن بزرگوار در نگارش چنین مجموعه بیبدیلی چه سختیها که نکشیده است. نکتهای که سید را وادار به تحریر به خصوصیات حضرت زینب علیها السلام نمود، مشاهده مطالب ناصحیح و غلط در کتابهای مقتل بود. او در این باره در مقدمه اولی گوید: «چون در این اعصار، کتب مقاتل زیاد نوشته شده و جمع بین غث و ثمین نموده و هر خبر ضعیف که به نظر ارباب مقاتل آمده، بدون تحقیق در سند و معنای روایت ضبط نموده، کتب [مقاتل] از وقع افتاده ...». روی همین اساس و نیز برای آن که روآوری مردم خصوصا اهل منبر به کتابهای معتبر زیاد شود و در آن انگیزه روگردانی از کتابهای مجهول الحال و ضعیف فزونی گیرد، الخصایص را به رؤیت مراجع و استوانههای علم و تحقیق عصر خویش چون آقا سید ابوالحسن اصفهانی و آقا ضیأالدین عراقی و جز ایشان درآورده و تقریظات آنان را در ابتدای الخصایص مندرج کرده است.
آنگاه صورت تقریظ علما بر این کتاب را ذکر میکند. پایان این بخش به ذکر پیشگفتار مؤلف مزین شده است. همانگونه که از اسم کتاب برمیآید، نویسنده 40 ویژگی حضرت زینب علیها السلام را ذکر کرده، پیرامون هر یک توضیح و تفسیری از احادیث و روایات و متون تاریخی، تفسیری آورده است. البته قبل از مبحث اصلی به تشریح چهار مقدمه نیز پرداخته است که این مقدمات عبارتند از:
1 - اعتبار و صحت مطالب کتاب و علت نگارش آن به زبان فارسی2 - شرافت نفس ناطقه و اقسام کمالات و ملکات3 - اولاد فاطمه(س) فرزندان رسول خدایند4 - خلقتحضرت زهرا(س) و فرزندانشمؤلف ویژگیهای حضرت زینب علیها السلام را در قالب 40 خصیصه ارائه میکند. این ویژگیها عبارتند از: امتیازات راجع به ولادت حضرت زینب، تشخیص زمان ولادت و اسامی و کنیههای حضرت زینب، شرح بعضی از القاب مبارک حضرت زینب، عصمتحضرت زینب، حضرت زینب ولیة الله، راضی به قضأ الهی، امینة الله، عالمه غیر معلمه، محبوب رسول خدا، نائب مادر، شریک برادر، زاهده، عاقله، موثقه، کعبة الرزایا، فصاحت و بلاغت، شجاعت، عابده، باکیه (در ضمن9 مطلب)، شمایل و دلایل دخت اسدالله، مجملی از مجاری احوال آن مکرمه (در ضمن 12 بخش)، جهاد با نفس، در بوته امتحان، تعیین کامل و معرفتسرشار، محبت در زمره احبأ الله، مقام خوف، رضا و تسلیم، شفاعت، ابتلای به بلاها، در زمره صابران، مواسات، غیرت، محب مخلص، نائب خاص برادر، حافظ شئون و حدود، اهتمام به حفظ معصومین، آمر به معروف، پیامآور عاشورا و احیاگر نام کربلا و شباهتهای زینب به انبیأ الهی.
مؤلف در خاتمه کتاب به شرح دو خطبه حضرت زینب در کوفه و شام اختصاص میدهد و شعری از شیخ محمد حسین بیرجندی قاینی به عنوان حسن ختام کتابش نقل میکند.
منبع:
مجلهی کوثر،شهریور 1377، شماره 18