معرفی "پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي"
پيشينه
با ظهور انقلاب اسلامي، پژوهش هاي ديني كشور وارد مرحله جديدي از رشد و شكوفايي شد. در سال 1358 به فرمان امام خميني(ره) نهادي فرهنگي و تبليغي در درون حوزه علميه شكل گرفت كه در سال هاي بعد به نام «دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم» خوانده شد. اين دفتر كه وظيفه اصلي آن پر كردن خلاهاي فرهنگي و تامين نيازهاي ديني برآمده از تاسيس نظام جمهوري اسلامي بود، در كنار فعاليت هاي گوناگون خود، عرصه هاي آموزشي و پژوهشي را نيز به مجموعه فعاليت هاي خود افزود و به تدريج در زمينه هاي گوناگون علمي و تخصصي به تشكيل واحدها و گروه هاي مطالعاتي و تحقيقاتي اقدام كرد.
آن چه در سير پويايي و شكوفايي فعاليت هاي پژوهشي دفتر قابل تامل و ذكر است، شكل گيري فعاليت هاي پژوهشي، متناسب با شرايط ويژه و در پاسخ به نيازهاي اجتماعي هر دوره از انقلاب 
است؛ در سال 1362 ضرورت بازگشت به منابع اصيل و گران سنگ اسلامي و بازشناسي و بازسازي فرهنگ ديني متناسب با شرايط و نيازمندي هاي زمان، سبب شد تا نخستين مركز پژوهشي دفتر با عنوان «مركز مطالعات و تحقيقات اسلامي» شكل گيرد. اين مركز در روند تكاملي خود توانست با ايجاد چهار پژوهشكده (پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامي، پژوهشكده فقه و حقوق، پژوهشكده علوم و انديشه سياسي و پژوهشكده تاريخ و سيره اهل بيت(عليهم السلام)) و سه واحد پژوهشي (واحد احياء آثار اسلامي، واحد اصطلاح نامه و واحد پاسخ به سئوالات ديني) فعاليت هاي گسترده اي را در دستور كار خود قرار دهد.
خلاء تحقيقات علمي در عرصه قرآن و معارف قرآني، دفتر تبليغات اسلامي را بر آن داشت كه مركز مستقلي را بدين منظور پايه ريزي نمايد. اين مركز با جذب فضلاي قرآن پژوه و انجام پروژه هاي بزرگ و متعدد، هم اكنون بزرگ ترين مركز قرآن پژوهي كشور به شمار مي آيد. «مركز فرهنگ و معارف قرآن» به تدريج از سه گروه پژوهشي در عرصه تفسير، دايرة المعارف و پژوهش هاي نوآمد قرآني برخوردار گرديد.
دفتر تبليغات اسلامي در خراسان نيز فعاليت هاي متنوع پژوهشي را از سال 1368 آغاز كرد و با استفاده از ظرفيت حوزه علميه خراسان و دانشگاه هاي استان، گروه هاي علمي متعددی را راه اندازي نمود و با بهره گيري از محققان فاضل و پرمايه، موفق به اجراي ده ها طرح تحقيقاتي گرديد. در سال هاي اخير در دفتر اصفهان نيز برنامه هاي پژوهشي آغاز شده است. از سوي ديگر، ضرورت انجام مطالعات علمي در موضوع مهدويت به تاسيس اولين مؤسسه حوزوي در اين عرصه به نام «مؤسسه فرهنگي انتظار نور» انجاميد. اين مؤسسه كه از سال 1377 آغاز به كار كرد، تاثيربه سزایی را در گسترش مطالعات مهدوي(عج) درحوزه علميه قم داشته است.
در سال 1380 همزمان با برنامه ريزي جامع دفتر تبليغات اسلامي و تدوين بيانيه ماموريت آن، معاونت پژوهشي نيز به بازنگري و اصلاح ساختار، اهداف و خط مشي هاي خود پرداخت و سرانجام، چشم انداز و سياست هاي كلان پژوهشي و هم چنين اهداف و برنامه هاي پژوهشكده ها و گروه هاي پژوهشي خود را تنظيم و تدوين كرد. در ساختار جديد دفتر مقرر گرديد كه كليه مراكز پژوهشي در قالب يك پژوهشگاه جامع سازمان دهي شوند.
پس از چندین سال پي گيري، سرانجام با تصويب چهار پژوهشكده در شوراي عالي گسترش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مجوز قطعي «پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي» گرفته شد. هم اينك پي گيري اخذ مجوز رسمي براي «مركز فرهنگ و معارف قرآن» و «پژوهشكده علوم اجتماعي و اقتصادي» در دست اقدام است.
هم چنین تبدیل «مؤسسه فرهنگي انتظار نور» به پژوهشکده وتأسیس «پژوهشكده اخلاق و روان شناسي» كه هم اكنون تنها يك گروه آن راه اندازي شده است دردستور كارمی باشد.
به اين ترتيب، ميراث علمي ارزش مندي كه در طول دو دهه تلاش پژوهشي دفتر به تدريج فراهم گشته است، هم اينك به صورت يك سازمان علمي و پژوهشي يك پارچه و فراگير در قالب بزرگ ترين پژوهشگاه مطالعات اسلامي كشور در خدمت اهداف مقدس حوزه علميه و نظام اسلامي سامان دهي گردیده است.
ماموريت
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با اهتمام به «تعميق و توسعه دانش و معرفت اسلامي» و «تبيين باور، بينش و ارزش هاي اسلامي و انقلابي» و به منظور افق گشايي هاي علمي، نوانديشي ديني و رويكرد روش مند و نظام يافته به حوزه معرفت ديني تشكيل يافته است. اين مجموعه با پشتوانه دو دهه فعاليت مستمر در عرصه علوم اسلامي و انساني و با بهره مندي از اساتيد حوزه و دانشگاه و محققان فاضل و نوانديش حوزه علميه، تلاش دارد به عنوان «نماد روشنفكري حوزه» به توليد انديشه مترقي ديني و پشتيباني نظري از انديشه و فرهنگ ديني و نظام اسلامي بپردازد.
اهداف
1. تبيين معارف ناب اسلام و پالايش و پيرايش فرهنگ ديني از پيرايه هاي جمود و التقاط.
2. توسعه و توان مندسازي علوم اسلامي جهت تبيين نظام مند اسلام و ارائه الگوهاي كارآمد فردي و اجتماعي متناسب با نيازهاي جامعه معاصر.
3. تامين پشتوانه هاي علمي براي نظام بخشي و كارآمدسازي حكومت ديني.
4. پاسخ گويى به سؤالات و شبهات و دفاع از مبانى و باورهاى دينى.
سياست ها
1. تاكيد بر مباني اصيل اسلامي و رعايت چارچوب هاي ديني و پرهيز از جمود فكري، تجددمآبي و التقاط گرايي.
2. برخورد فعال در حوزه دانش و فرهنگ اسلامي، گشودن افق هاي جديد معرفتي، ارائه و نقد نظريه هاي نوين علمي.
3. بهره گيري از كليه ظرفيت هاي نوگرايانه ديني و جذب فضلاي نوانديش و نوجوي حوزه در جهت پوياسازي دانش و فرهنگ اسلامي.
4. توجه به مسائل جديد و مقتضيات دين و دينداري در دنياي جديد.
5. نگاه عالمانه و منطقي به مسائل و مباحث فكري و فرهنگي و پرهيز از سطحي نگري و جزئي نگري در حوزه فرهنگ و انديشه.
6. توجه به حوزه هاي علميه و تلاش براي تجهيز علمي – انساني آن به عنوان خاستگاه اصلي پژوهش هاي دفتر و كارآمد كردن ذخيره هاي فرهنگي حوزه در جهت پاسخ گويي به نيازهاي جديد.
7. تلاش در جهت ارتقاي معنوي و ايماني، بهسازي امور رفتاري و اخلاقي و اصلاح مناسبات اجتماعي، علاوه بر توجه به مسائل فكري و نظري.
8. تاكيد بر تخصصي كردن حوزه هاي پژوهشي در پژوهشكده ها و گروه هاي پژوهشي.
9. استقبال از همكاري با ساير مراكز و مؤسسه هاي پژوهشي و پرهيز از كارهاي موازي و تكراري.
10. بهره گيري از آخرين دست آوردهاي فناوري اطلاعات و حضور علمي فعال و روزآمد در عرصه اطلاع رساني نوين.
11. تاكيد بر رعايت استانداردهاي علمي در پژوهش ها.
12. استفاده از از زبان و ادبيان روزآمد و تاثيرگذار.
13. توجه به انديشه انقلاب و نظام جمهوري اسلامي ايران و تلاش جهت تحكيم مباني فكري نظام جمهوري اسلامي و دست آوردهاي آن.
14. تلاش براي تغذيه فكري و معرفتي اقشار مختلف جامعه به ويژه نخبگان فرهنگي، مبلغان حوزه و ساير گروه هاي واسط در تبليغ ديني.
15. استفاده از دست آوردهاي علوم و معارف بشري همراه با نگرش انتقادي به كاستي ها و ناهماهنگي هاي آن با انديشه اسلامي.
16. تحليل و نقد آراء و نظرات انديشوران و پرهيز از هر گونه مطلق سازي و شخصيت پرستي.
وبگاه این پژوهشکده : http://www.isca.ac.ir